Gaz Halindeki Maddelere Örnek Olarak Ne Verilebilir?
Bazen İzmir’de, sabah kahvemi alıp, sahilde yürüyüş yaparken, şehrin karmaşasında kaybolurum. Gözlerim dalar, yürürken “Ya bu arada, gaz halindeki maddelere örnek olarak ne verilebilir?” diye düşünmeye başlarım. Evet, işte, bazen kafam böyle çalışıyor. Söz konusu bilimsel bir konu olunca, aklımda soru işaretleri dolanıyor, tıpkı bir maddeyi tanımaya çalışan bir kimyager gibi. Gaz halindeki maddeler? Hımm… Ne olabilir ki?
Bu yazıyı okurken, bazen kendinizi bir kimya kitabı gibi hissedebilirsiniz ama rahat olun, ben de bazen kendi başımı belaya sokarken böyle düşüncelere dalıyorum, insanlık hali. Ama şimdi size Gaz halindeki maddelere örnek olarak ne verilebilir? sorusunun cevabını verirken bir yandan da kafamı kurcalayan bu soruya yaratıcı bir bakış açısıyla yaklaşacağım.
—
Gaz Hali Nedir?
Öncelikle gaz halini bir anlayalım. Gaz, sıvı ya da katı olmayan, hatta arada kalan bir hâl. Sıkıştırılamaz, genişleyebilir ve her yere yayılabilir. Hani şu atmosferi dolduran, her zaman hava dediğimiz şeyler var ya, işte onlar gaz halindedir. Yani aslında gazlar her yerde. Bunu, “Sana her an ulaşabilir, gittiğin her yerde seni bulurum” havasında anlatabilirim. Hatta bazen eve gelirken, annemin “Yavaş git, hava kararmadan eve gel” demesi de bir bakıma doğru çünkü gazlar da “havadar” bir şekilde her yere yayılabilir.
Ama merak etmeyin, bir gaz halindeki maddeyi evde bir süre görmek zorundasınız, yani yalnızca göremediğiniz bir şey değil. Yani evde nefes aldığınız hava da aslında gaz.
—
Hava: En “Bilinçli” Gaz
Hadi önce temel örneklerle başlayalım. Herkesin evde mutlaka kullandığı bir madde var: Hava. Evet, bu muazzam bir gaz! Özellikle de benim gibi arkadaş ortamlarında sürekli espri yapan biri için hava, içinde sürekli espri yapmaya hevesli bir sürü gaz barındıran bir şey gibi geliyor. Ama bakın, hava bir tür karışım. İçinde azot, oksijen, argon gibi gazlar var. İnsanın içinde bile biraz argon olmalı ki, bazen bir kelime ya da cümleye gülümsesin, kimse de anlamasın. Hava da tıpkı böyle, nereye gidersen git, yanında. Sadece dikkatli olman lazım çünkü bir yerde bir oksijen gazı yüksekse, bir de solunum yapmayan bir insan varsa, işler karışabilir.
Diyalog
“Bana bir tane daha hava ver, yeterince almadım!”
“İzmir havası pek de sağlıklı değil ama, dikkat et!”
—
Karbondioksit: Herkesin Kafasında Bir “Kabarcık”
O zaman karbondioksit gazını düşünelim. Bu madde, oksijenin aksine, bazen baş ağrısı yaratabilir. Yani ne demek istediğimi anlatmak gerekirse, bazen soluduğunuz hava, pat diye karbondioksit ile karışabilir. İlgisini çekebilirim diye düşündüm, çünkü bu gaz da bazı meyve ve içeceklerde var. Bunu, yani gazlı içeceklerin içindeki karbondioksit, bir şeylere “gaz vermek” gibi düşünün. Mesela, arkadaşlarınızla bir barda oturduğunuzda, birinin şaka yapması ile herkesin gülmesi arasındaki ince çizgi gibidir.
Bunu eğlenceli kılalım: “Dışarıda bir hava var, ama bir yandan da her şeyin etrafında karbondioksit var, dikkat et!”
Ve bu gazı beğenmeyen biri çok kolay sinirlenebilir. “Biraz daha sakin ol, şunlar azalmadıkça karışma.”
—
Azot: Suskun Ama Olmazsa Olmaz
Şimdi de azot gazına bir bakalım. Azot, herkesin bildiği ama aslında kimsenin tam olarak nasıl işlediğini anlamadığı bir gazdır. Azot gazı, havada %78 oranında bulunur, ama çoğu zaman kimse onu ciddiye almaz. Yani azot, bir bakıma “ben buradayım ama kimse fark etmesin” gibi bir şeydir. Azot bir yandan sessizce etrafta dolaşırken, diğer yandan işlerin gerçekleşmesini sağlayan en önemli gazlardan birisidir.
Ve size şöyle söyleyeyim, bu gazın hayatta kalmamızı sağlaması gibi, bazen hayatımızda suskun ama güçlü insanlar vardır, onların varlığı da bazen biz fark etmeden, ama önemli olur.
—
Amonyak: Gözyaşı Gibi, Ama Kimse Bunu İstemez
Amonyak gazı, amonyak suyu gibi kokusuyla genellikle karşımıza çıkar. Hani bazen burnunuza gelen, ama kimsenin “Aaa ne güzel bir koku” demediği kokular vardır ya, işte amonyak da tam olarak onlardandır. Ama hayatı başka bir şekilde düşünelim, bazen böyle kötü kokular da bize faydalıdır, ne de olsa onların varlığı sayesinde temizlik yapılır. Bu gazı düşünürken, bir yandan da “Aman tanrım, bu da ne böyle?” dedikten sonra derin bir nefes alırız.
Bir öneri: Arkadaşınızla bir temizlik yaparken amonyak kokusuna bakın, hemen size şöyle der: “Bu ne böyle?!” Ama siz cevaben: “Ya aslında hayatı daha temiz kılmak için bir şeyler yapmak zorundayız.”
Gerçekten de gazlar bazen zorlayıcı olabilir.
—
Şimdi Gaz Hallerini Kim Anlatacak?
Evet, gaz halindeki maddelere örnekler verirken kafamda bir sürü düşünce hızla geçti. Ama şimdi şunu kabul ediyorum: Gazlar her zaman fark etmediğimiz şeylerdir, ama bir gün birisi size “Gaz halindeki maddelere örnek olarak ne verilebilir?” diye sorduğunda, orada durup biraz düşünmelisiniz.
O soruya vereceğiniz cevap, her an karşınıza çıkabilecek farklı bir gaz ile tanışmanıza yol açabilir. Kim bilir, belki de bir sabah kahvaltı yaparken, evdeki gazlı içeceğin kabarcıkları bir anda aklınıza gelir ve işte o an, gaz halindeki maddelerin gerçek anlamını kavrayabilirsiniz.
—
Yani Gaz halindeki maddelere örnek olarak ne verilebilir? diye soranlar için cevabım basit: Bazen bir insanın içindeki duygulara, bazen de bir arkadaşınızla geçirdiğiniz o komik anlara benzerler. Gazlar sessizce, fark edilmeksizin etrafımızda bulunurlar ama her zaman etkilerini gösterirler.
—
Gazlar her zaman etrafımızda. Bazen, hava kadar doğal bir şekilde, bazen de amonyak gibi burnumuzu sızlatan bir şekilde. Ama sonuçta hepimiz gazlara bir şekilde bağlıyız, tıpkı hayatta küçük ama önemli anlar gibi.